Smartphone cao cấp chạm ngưỡng bão hòa

Riêng năm 2012, dòng sản phẩm này đã mang về 293,9 tỉ USD doanh thu khi được hơn 1 tỉ người trên thế giới sử dụng. Với hơn 50% người dùng điện thoại ở Mỹ và các nước phát triển đang sở hữu ít nhất một chiếc smartphone, trong khi người dùng ở những thị trường mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ đang dành sự quan tâm đến sản phẩm rẻ nhiều hơn, nhu cầu sử dụng smartphone cao cấp có dấu hiệu bão hòa.

Từ đầu năm 2013, các ông lớn như Apple, Samsung và HTC (chủ yếu dựa vào doanh số smartphone cao cấp) bắt đầu nhận thấy sức ì của thị trường khi thị phần sụt giảm lần lượt 18,9 - 16,4 - 43,9%. Tháng 6/2013, Samsung mất hơn 25 tỉ USD giá trị vốn hóa thị trường khi các nhà phân tích cắt giảm dự báo khả năng tiêu thụ của Galaxy S4. HTC có thể tiếp tục đi chệch những kì vọng ban đầu khi doanh thu Q2/2013 giảm 22%, còn lợi nhuận giảm 83% so với cùng kì năm 2012. Dù HTC One đã tiêu thụ được 5 triệu máy trong 50 ngày đầu ra mắt thị trường, nhưng đến nay smartphone này không còn giữ được độ nóng như ban đầu trước sự cạnh tranh của các đối thủ.

Kết quả kinh doanh của Apple cũng không khả quan hơn khi iPhone không thể cứu vãn bản báo cáo tài chính tồi tệ nhất kể từ Q2/2003. Lợi nhuận Q2/2013 của Apple đã giảm 21% so với cùng kì năm 2012 do sức hấp dẫn của iPhone không còn như trước.

T. Michael Walkley, nhà phân tích đến từ Canaccord Genuity, ước tính lượng iPhone tiêu thụ trong năm tài chính 2014 chỉ là 173 triệu máy, ít hơn dự đoán 181 triệu máy được đưa ra trước đó. Cả khi iPhone vẫn bán chạy như Q2/2013, thì cũng không có gì đảm bảo Apple sẽ có bản báo cáo mơ ước. Bởi nhiều khách hàng hiện có xu hướng lựa chọn phiên bản giá rẻ hơn. Báo cáo của Apple cũng thừa nhận: một bộ phận người dùng, nhất là ở thị trường mới nổi đang quan tâm đến iPhone 4 (năm 2010) mà không phải iPhone 5 (năm 2012). Công ty Macquarie cũng dự báo thế hệ iPhone tiếp theo sẽ ra mắt trong tháng 9 có thể chỉ tiêu thụ được 48 triệu máy trong những tháng cuối năm 2013, thấp hơn con số 63 triệu chiếc của iPhone 5.

Các thị trường mới nổi đang cứu cánh cho các nhà sản xuất khi còn tỉ lệ lớn người dân chưa sở hữu smartphone trong khi tầng lớp trung lưu đang tăng lên nhanh chóng. Nhưng ở những thị trường này, cơ hội không có nhiều cho dòng smartphone cao cấp. IDC dự báo 66% trong số 384 triệu smartphone bán ở Trung Quốc sẽ có giá dưới 200 USD, so với 14% trong số 153 triệu máy bán ra trên thị trường Mỹ.  

Tuy nhiên, so với BlackBerry, Nokia thuận lợi hơn khi bao quát rộng khắp các phân khúc mà thành công nhất có thể kể đến Lumia 520 với nhiều tính năng hấp dẫn cùng giá bán dễ chịu (gần 4 triệu đồng) trong khi BlackBerry vẫn cố bám trụ ở phân khúc cao cấp. Ngay cả giá bán Lumia 920 cũng tiếp tục giảm xuống mức 10 - 11 triệu đồng tùy từng cửa hàng. Đây là bước đi dọn đường cho sự xuất hiện của Lumia 925 (nâng cấp từ Lumia 920) và Lumia 1020 (gây ấn tượng với camera 41 Mpx) tại Việt Nam.

Trong khi đó, ngày 12/7, BlackBerry cũng mạnh tay giảm giá Z10. Amazon và Best Buy chịu chơi nhất khi triển khai đợt khuyến mại giảm giá đến 75% cho sản phẩm này, kéo giá bán xuống còn 49 USD. Hai nhà mạng AT&T và Verizon cũng tung ra Z10 với giá bán 99 USD (kèm theo hợp đồng sử dụng) sau 6 tháng ra mắt. Điều này cho thấy Z10 đã không thành công như mong đợi.

Thua lỗ đang đè nặng lên vai hầu hết các đối thủ danh tiếng khác. Cựu vương di động Nokia lỗ 150 triệu USD, ông hoàng smartphone một thời BlackBerry chịu lỗ 84 triệu USD, nhà sản xuất thiết bị di động sáng tạo HTC của Đài Loan kiếm được một khoản nhỏ nhoi 41,6 triệu USD nhưng dự đoán quý tới có thể gánh chịu mức lỗ đến 8%. Các nhà sản xuất Nhật Bản tiên phong về việc đưa các tính năng thông minh vào điện thoại di động, nhưng báo cáo kết quả kinh doanh quý 2 cho mảng di động của các công ty đều thể hiện bi đát: NEC báo lỗ 9 tỷ Yên (khoảng 92 triệu USD), Panasonic lỗ 5,4 tỷ Yên, Fujitsu lỗ lần thứ 3 trong 5 quý gần nhất, chỉ Sony là còn có lợi nhuận, với mức khiêm tốn 35 triệu USD. 

Theo các nhà phân tích, việc Apple và Samsung hàng quý công bố lợi nhuận tiền tỷ (USD) từ điện thoại di động khiến các nhà sản xuất khác càng nỗ lực tấn công thị trường, và tới đây smartphone sẽ không còn là trận chiến riêng của hai ông lớn. Nhóm chiếu dưới gồm LG, Sony, Nokia, HTC và các nhà sản xuất Trung Quốc Lenovo, ZTE, Huawei... đang gặm dần thị phần của Apple và Samsung. Quý 2 vừa qua, cả hai công ty chỉ còn kiểm soát 43,5% thị trường smartphone toàn cầu, so với 48,8% của cùng kỳ năm trước, trong đó Samsung chiếm 30,4% và Apple chỉ còn 13,1%, theo IDC. 

Theo quan sát của IDC, tại các thị trường đã phát triển, mọi năm thường ghi nhận sự tăng trưởng vào quý 2, nhưng năm nay lại bị giảm 12% so với quý trước, trong khi thị trường mới nổi tăng 13%. IDC cho biết, đã có 119 triệu smartphone được bán ra trong khu vực này trong quý 2, chiếm một nửa doanh số trên toàn thế giới. Tại những thị trường mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ, nhiều nhà sản xuất nội địa đang gia tăng sức cạnh tranh trong những quý gần đây, cả về giá và thông số kỹ thuật phần cứng như màn hình lớn hơn 4 inch, vi xử lý hai nhân. Và người dùng đang được hưởng lợi với nhiều mức giá lựa chọn từ nhiều nhà cung cấp. Đang có sự cạnh tranh quyết liệt ở phân khúc dưới 200 USD, đồng thời cũng đã xuất hiện những smartphone giá dưới 50 USD của các nhà sản xuất Trung Quốc. Cuộc chiến "tầm thấp" trở nên nóng bỏng, trong khi phân khúc cao cấp đang có dấu hiệu chậm lại, còn Apple vẫn "đủng đỉnh" mỗi năm ra một phiên bản iPhone mới. 

BlackBerry từng là niềm đam mê của giới doanh nhân, được các doanh nghiệp tin dùng, nhưng dần thất thế trước iPhone ra đời năm 2007 đánh vào thị hiếu của người tiêu dùng. Nhà sản xuất Canada dù đã nỗ lực tung ra nền tảng BlackBerry 10 hồi đầu năm 2013, thậm chí đổi cả tên công ty (BlackBerry thay cho RIM) nhưng tất cả đã quá muộn. Những mẫu máy Z10, Q10 không đủ sức kéo người dùng rời bỏ iPhone hay những chiếc smartphone chạy Android đã quen dùng trong những năm qua. Quý 2, BlackBerry dù bán được 6,8 triệu smartphone, tăng 0,8 triệu máy so với quý trước, nhưng thị phần chỉ còn 3%. 

Binh đoàn Android phát triển thần tốc với nền tảng mở đã hỗ trợ Samsung truất ngôi vương di động của Nokia vào tháng 4/2012. Chậm thay đổi, không nhận ra xu hướng tiêu dùng đã đem đến kết cục tồi tệ cho người dẫn đầu thị trường 14 năm liền. Nokia quyết từ bỏ Symbian, đặt cược vào Windows Phone, nhưng đến nay vẫn loay hoay vật vã với dòng Lumia. Windows Phone đã vượt qua BlackBerry OS để trở thành nền tảng di động lớn thứ 3, cũng mới chỉ đạt 3,7% thị phần. Còn Nokia thì vẫn tiếp tục lỗ, và doanh số 7,4 triệu máy Lumia, dù đã tăng 32% so với quý trước, vẫn còn thua xa con số 10 triệu máy của ZTE - nhà sản xuất smartphone lớn thứ 5 thế giới. 

HTC sớm tham gia vào thị trường smartphone, từng dành giải "Nhà sản xuất thiết bị của năm" tại hội nghị Mobile World Congress 2011, nay đang trong cơn khốn khó. Công ty đã dự đoán tình hình kinh doanh quý tới chỉ có từ hòa tới lỗ, dù HTC One được đánh giá là một trong những smartphone tốt nhất thế giới. Nhiều nhà phân tích chỉ ra nguyên nhân tụt dốc của HTC là do mải đua theo phân khúc cao cấp mà thiếu tập trung cho mảng giá rẻ hướng vào những thị trường mới nổi đang tăng trưởng nhanh. 

Vòng xoáy di động nghiệt ngã đang nhấn chìm những tên tuổi lớn. BlackBerry mới đây lên tiếng về việc có thể "bán mình". Số phận của Nokia xem ra mờ mịt. Motorola của Mỹ đã phải bán bộ phận sản xuất thiết bị di động Motorola Mobility cho Google. HTC vốn "kiệm" chi phí tiếp thị nay đang mở chiến dịch quảng bá lớn chưa từng có của hãng mang tên "Change", không rõ có thay đổi nổi vận mệnh bấp bênh. Các nhà sản xuất Nhật Bản chỉ chú trọng thị trường trong nước mà quên mất sân chơi thế giới rộng lớn nay đang lao đao với mảng sản xuất thiết bị di động. Chán cảnh thua lỗ, Panasonic đang xem xét lại chiến lược kinh doanh smartphone. Cuối tháng 7 vừa qua, NEC đã tuyên bố rút khỏi chiến trường smartphone sau 2 năm liên tục thua lỗ. Fujitsu đang cố cầm cự với doanh số 300.000 smartphone mỗi tháng. 

Ngay với Apple, nhiều nhà phân tích đã lên tiếng cảnh báo iPhone sẽ mất khách nếu không có thiết kế đột phá trong phiên bản mới tới đây. Điều người dùng phàn nàn iPhone 5 nhiều nhất là màn hình chỉ 4 inch, quá tầm thường trước trào lưu sử dụng hiện đang đòi hỏi màn hình lớn hơn, và được nhiều smartphone Android đáp ứng. Thực tế cho thấy, vầng hào quang từ smartphone có thể tắt nhanh với bất kể công ty nào nếu chậm thay đổi.